Website hiện chỉ chia sẻ kiến thức và hỗ trợ dịch vụ, không hỗ trợ các vấn đề ngoài dịch vụ.

Phân tích CFA cấu trúc bậc hai (second order) trên AMOS


Bài viết được đăng tải duy nhất và thuộc bản quyền của Phạm Lộc Blog. Việc chia sẻ lại nội dung lên website khác vui lòng dẫn nguồn link bài viết gốc này. Xin cảm ơn!

Xử lý và đánh giá kết quả cấu trúc biến tiềm ẩn bậc hai (2-order hay second-order) có đôi chút phức tạp hơn so với dạng cấu trúc biến tiềm ẩn bậc một (1-order hay first-order). Bài viết này sẽ đi vào giới thiệu khái niệm và cách phân tích CFA biến bậc hai trên AMOS.

biến bậc hai trên CFA AMOS

1. Biến bậc hai (second-order) và biến bậc một (first-order)

Trong thuật ngữ thống kê chúng ta gọi là biến bậc hai - biến bậc một. Còn trong trao đổi, nói chuyện chúng ta có thể sử thêm cụm biến mẹ - biến con hoặc biến mẹ - biến thành phần để hiểu một cách trực quan hơn đó là một biến mẹ sẽ chứa các biến con bên trong.

Xét cấu trúc biến bậc hai như sau: Biến bậc hai MKT (Marketing) gồm 4 thành phần biến bậc một là PP (Phân phối), GC (Phân phối), SP (Sản phẩm), KM (Khuyến mãi). Khi biểu diễn trên mô hình lý thuyết, có thể vẽ dạng như sau:

biến bậc hai trên CFA AMOS

Thông tin biến:

- MKT: Biến bậc 2, không có biến quan sát. Lưu ý rằng, biến bậc 2 được đo lường thông qua các biến bậc 1, do đó biến bậc 2 không có biến quan sát.

- PP: Biến bậc 1, gồm 2 biến quan sát, là biến thành phần của biến MKT.

- GC: Biến bậc 1, gồm 4 biến quan sát, là biến thành phần của biến MKT.

- SP: Biến bậc 1, gồm 4 biến quan sát, là biến thành phần của biến MKT.

- KM: Biến bậc 1, gồm 2 biến quan sát, là biến thành phần của biến MKT.

- GTCN: Biến bậc 1, gồm 3 biến quan sát.

- YDMH: Biến bậc 1, gồm 4 biến quan sát.

biến bậc hai trên CFA AMOS

biến bậc hai trên CFA AMOS

Đặc điểm của biến bậc hai:

- Không có biến quan sát đo lường trực tiếp

- Được đo lường thông qua các biến bậc một thành phần

- Khi biểu diễn trên phần mềm SEM, nó là biến tiềm ẩn và được vẽ bằng hình tròn hoặc elip.

- Nếu có biến bậc hai chỉ đánh giá được mối quan hệ biến bậc hai lên các biến khác, không thể cùng lúc đánh giá biến bậc hai và biến bậc một thành phần lên các biến khác.

- Nếu muốn đánh giá cả mối quan hệ biến bậc hai và biến thành phần bậc một lên các biến khác, sẽ vẽ 2 diagram và đánh giá riêng ở mỗi diagram.

Có hai mô hình mối quan hệ từ biến bậc hai lên biến bậc một là nguyên nhân (formative) và kết quả (reflective). Bạn nên xem lại bài viết Lý thuyết mô hình đo lường Formative, Reflective để hiểu rõ về 2 dạng mô hình này. AMOS là phần mềm CB-SEM và không xử lý được dạng mô hình nguyên nhân. Chính vì vậy, nếu mô hình nghiên cứu của bạn có thang đo nguyên nhân, bạn nên chuyển sang sử dụng phần mềm SMARTPLS thay vì AMOS. 


2. Biểu diễn biến bậc hai trên CFA AMOS

Trước khi đi vào phần CFA, chúng ta cần nắm được lý thuyết về cách chạy EFA tại bài viết Phân tích nhân tố EFA cấu trúc biến bậc hai (second order).

Để xử lý biến bậc hai trong CFA, chúng ta sẽ xét hai diagram:

  • Diagram 1: CFA chỉ biểu diễn mối quan hệ các biến bậc một thành phần của biến bậc hai.
  • Diagram 2: CFA biểu diễn mối quan hệ biến bậc hai với các biến khác trong mô hình.

2.1 CFA các biến bậc một thành phần

Nhiệm vụ của phép CFA này để đánh giá độ phù hợp của các biến bậc một thành phần.

Đây là một mô hình CFA cơ bản nên chúng ta sẽ đọc kết quả theo bài viết này. Các tiêu chí cần đánh giá gồm: độ phù hợp mô hình tổng thể, chất lượng biến quan sát, độ tin cậy, tính hội tụ, tính phân biệt. Riêng tính phân biệt, do biến bậc hai ở dạng thang đo kết quả, các biến bậc một thành phần thường sẽ có tương quan mạnh với nhau, nên việc xem xét tính phân biệt cũng không quá cần thiết.

Nếu kỹ hơn, bạn có thể vẽ thêm một diagram CFA biểu diễn mối quan hệ giữa biến bậc hai với các biến bậc một thành phần. Những chú ý khi biểu diễn biến bậc hai trên CFA AMOS trong trường hợp này:

1. Trong các mũi tên đường dẫn từ biến bậc 2 sang biến bậc 1 thành phần, phải gán hệ số chặn 1 ở mục regression weight cho một trong các mũi tên đường dẫn này.

2. Mỗi biến bậc một thành phần phải có phần dư (sai số), cụ thể trong ảnh ở trên 4 phần dư có tên tương ứng là e20 - e23.

2.2 CFA mối quan hệ biến bậc hai với các biến khác 

Nhiệm vụ của phép CFA này để đánh giá độ phù hợp của các biến bậc hai với các biến khác trong mô hình.

biến bậc hai trên CFA AMOS

Những chú ý khi biểu diễn biến bậc hai trên CFA AMOS trong trường hợp này:

1. Trong các mũi tên đường dẫn từ biến bậc 2 sang biến bậc 1 thành phần, phải gán hệ số chặn 1 ở mục Regression weight cho một trong các mũi tên đường dẫn này.

2. Mỗi biến bậc một thành phần phải có phần dư (sai số), cụ thể trong ảnh ở trên 4 phần dư có tên tương ứng là e20 - e23.

3. Mũi tên hai chiều biểu diễn covariance giữa các biến tiềm ẩn sẽ được nối từ biến bậc hai tới các biến tiềm ẩn khác, không nối từ các biến bậc một thành phần. Cụ thể trong ảnh ở trên, có 3 mũi tên hai chiều được nối giữa các biến MKT, GTCN, YDMH, không nối ở các biến PP, GC, SP, KM.

3. Đọc kết quả CFA trong mô hình có biến bậc hai

Việc thực hiện phân tích và đọc kết quả CFA mô hình có biến bậc hai dạng kết quả hoàn toàn tương tự cho biến bậc một. Sự khác biệt trọng tâm đó là lúc này sự liên kết với các biến khác của mô hình sẽ được thực hiện thông qua biến bậc hai chứ không phải các biến bậc một thành phần. Nếu quy về cấu trúc thang đo bậc một, thì biến bậc hai sẽ đóng vai trò là biến tiềm ẩn bậc một, còn các biến tiềm ẩn bậc một trở thành các biến quan sát.

Vẫn đánh giá đầy đủ các tiêu chí về: độ phù hợp mô hình tổng thể, chất lượng biến quan sát, độ tin cậy, tính hội tụ, tính phân biệt. Ở phần đánh giá chất lượng biến quan sát, như đã trình bày ở trên, biến bậc hai trở thành biến bậc một, các biến bậc một thành phần trở thành các biến quan sát. Do vậy, chúng ta sẽ sử dụng các ngưỡng đánh giá biến bậc một hoàn toàn giống như áp dụng cho biến quan sát.

biến bậc hai trên CFA AMOS

Nếu giá trị standardized regression weight của biến bậc một thành phần nào lớn hơn thì nó giải thích cho biến bậc hai mạnh hơn.

biến bậc hai trên CFA AMOS

Đánh giá độ tin cậy, tính hội tụ, tính phân biệt sẽ đánh giá qua biến bậc hai chứ không thực hiện qua biến bậc một thành phần. Cách đọc kết quả hoàn toàn tương tự như biến bậc một.